Vooraleer men een museum opdoekt. 15 (+1) vragen die een antwoord verdienen

Door Manu Claeys, bestuurslid bij Morpho vzw en voorzitter van stRaten-generaal

De Vlaamse Regering overweegt om het M HKA (Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen) zijn statuut als museum te ontnemen. Daarmee dreigt niet enkel een instelling te verdwijnen, maar ook een artistiek ecosysteem dat decennialang heeft bijgedragen aan de internationale uitstraling van Vlaanderen. Vanuit het veld klinkt toenemende bezorgdheid: Wat betekent het precies als een museum zijn statuut verliest? En wie wint of verliest daarbij?

Manu Claeys formuleerde 15 (+1) scherpe vragen die politici, beleidsmakers en cultuurliefhebbers niet mogen negeren. Zijn oproep is helder: vooraleer men een museum opdoekt, moet er eerst verantwoording komen.

15 (+1) vragen die een antwoord verdienen

1. Hoe denkt de Vlaamse Regering de collecties van twee musea ‘breder toegankelijk te maken’ door één van die twee musea te sluiten?

2. Waarom zou er in Vlaanderen slechts plaats zijn voor één museum voor hedendaagse kunst, terwijl bijna elke centrumstad haar eigen museum voor schone of moderne kunsten behoudt?

3. Waarom valt de keuze voor dat ene museum op Gent, dat in vele opzichten – collectieomvang, bezoekersaantal, netwerk van galeries en kunstenaars – kleiner is dan Antwerpen?

4. Is er ergens in Europa ooit een situatie geweest waarin het DNA van vijftig jaar lokale avant-garde bij ministerieel besluit naar een andere stad verhuisde?

5. Waarom wordt een internationaal gewaardeerd museum opgeheven op basis van een bestuurlijke conceptnota die niet publiek werd gemaakt?

6. Is de geplande verhuis van de M HKA-collectie juridisch voldoende getoetst, gezien de vele bruiklenen en schenkingen die vaak voorwaarden bevatten?

7. Zal de Gentse collectie van schone kunsten, omwille van ‘efficiëntiewinsten’, dan ook naar Antwerpen verhuizen, dat volgens de Vlaamse regering de ‘vuurtoren’ voor schone kunsten moet worden?

8. Op welke manier wordt Mu.ZEE in Oostende een ‘scharnier’ tussen Gent (hedendaagse kunst) en Antwerpen (schone kunsten)? Hoe vermijdt men dat het een instelling wordt die tussen wal en schip valt?

9. Waarom wordt een museum met een decretale ambitie tot internationale excellentie beoordeeld op basis van landelijke erfgoedverwachtingen?

10. Hoe kan een advies van een beoordelingscommissie – ‘stel een nieuw beleidsplan op’ – dienen als reden om een museum te sluiten, terwijl diezelfde commissie haar geloof uitspreekt in het potentieel en de expertise van het M HKA-team, en expliciet aangeeft dat een hogere toelage wenselijk is?

11. Waarom wordt een instelling die volgens diezelfde commissie ‘op internationaal niveau pionierswerk verricht’ gesloten, in plaats van haar werking of management bij te sturen?

12. Hoe relevant is de beoordeling van plannen van een directeur die binnenkort, na 22 jaar dienst, met pensioen gaat, terwijl het ontwerp van het nieuwe museum al is uitgewerkt, gebudgetteerd en een selectieprocedure voor een nieuwe directeur geheel voorbereid is?

13. Waarom liet het Antwerpse stadsbestuur een toegezegd investeringsbudget van 130 miljoen euro voor een nieuw museum voor hedendaagse kunst aan zich voorbijgaan?

14. Wat is de reële bouwkost van het geplande museum, los van de geruchten over oplopende kosten, die door directie en architecten worden tegengesproken?

15. Waarom wordt op de huidige M HKA-site een nieuw kunstencentrum voorgespiegeld, terwijl in de Kievitwijk al een door Vlaanderen en Stad Antwerpen ondersteund kunstencentrum bestaat (met Extra City, Morpho en Antwerp Art)? Is het de bedoeling die bestaande site ook op te doeken ‘in naam van efficiëntie’?

(+1) Zijn we het erover eens dat het declasseren van een museum een beslissing is die zo ingrijpend is, dat ze een publiek debat verdient zonder persoonlijke verdachtmakingen – en met de focus op argumenten, niet op personen?

Het sluiten of heroriënteren van een museum is geen technische ingreep, maar een culturele breuk. De antwoorden op deze vragen gaan niet alleen over één instelling, maar over hoe Vlaanderen omgaat met zijn hedendaagse kunst, zijn kunstenaars, en zijn stedelijke toekomst.

Manu Claeys is auteur, bestuurslid bij Morpho vzw (atelier- en residentiewerking voor beeldende kunstenaars in Antwerpen) en voorzitter van stRaten-generaal, de burgerbeweging die bekend werd door haar inhoudelijke tussenkomsten in het Oosterweeldossier. Claeys is een ervaren stem in het publieke debat over stedelijke ontwikkeling, cultuurbeleid en burgerparticipatie.