Steun M HKA: wat is de relatie tussen een collectie en een museum?

29 oktober 2025

CIMAM voert een wereldwijde actiecampagne ter ondersteuning van het Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen (M HKA) en kaart de cruciale politieke beslissingen aan die dreigen de collectie weg te halen en de instelling te degraderen tot een Kunsthalle.

We zijn deze actie gestart om sterke argumenten te verzamelen en solidariteit te tonen met M HKA en andere musea die elders in de wereld met gelijkaardige vormen van kwetsbaarheid geconfronteerd kunnen worden.

CIMAM roept zijn leden op om hun stem te laten horen ter verdediging van museumcollecties en hun visie te delen door te antwoorden op twee kernvragen:

• Waarom zijn collecties integraal onderdeel van de identiteit, integriteit en publieke opdracht van een museum, en hoe verankeren ze de relatie met gemeenschappen en plaats?

• Wat zijn de ethische en bestuurlijke risico’s wanneer politieke autoriteiten proberen een museumcollectie te herverdelen of weg te nemen?

Formaat van bijdragen

Deelnemers kunnen hun bijdrage sturen naar museumwatch@cimam.org en communication@cimam.org

• Een kort geschreven statement (100 woorden)

Deadline

CIMAM verzamelt reacties over een periode van tien dagen (van 29 oktober tot 26 november) en publiceert bijdragen dagelijks via de eigen website en sociale mediakanalen. Daarbij worden belangrijke citaten en stemmen uitgelicht om de zichtbaarheid en betrokkenheid doorheen de campagne hoog te houden. Alle materialen worden gebundeld op een speciale Museum Watch-pagina, zodat ze toegankelijk blijven en de collectieve boodschap van internationale solidariteit versterkt wordt.

Op 9 oktober publiceerde CIMAM het Museum Watch-artikel M HKA caught in the crosshairs: what is the museum’s future? waarin steun wordt betuigd aan M HKA en de omstandigheden worden geschetst die de fundamenten van zijn missie als internationaal gerespecteerd museum voor hedendaagse kunst bedreigen.

Zoals in het artikel wordt uiteengezet, ondermijnt de inmenging van de Vlaamse overheid de kern van de museale definitie zoals vastgelegd door ICOM:

“A museum is a not-for-profit, permanent institution in the service of society that researches, collects, conserves, interprets and exhibits tangible and intangible heritage.”

Een museum van zijn collectie beroven tast niet alleen de institutionele integriteit aan, maar brengt ook de historische, culturele en burgerlijke verbinding met zijn gemeenschap in gevaar.

CIMAM heeft op zijn website een speciale resource-pagina geopend om gerelateerde berichtgeving en acties te bundelen – waaronder artikels die de beslissing veroordelen, zoals dat van L’Internationale, en een petitie die oproept om de beslissing om M HKA’s status als nationaal museum af te schaffen, terug te draaien.

Deze casus werpt een dringende vraag op die musea wereldwijd kan raken:

Wat is de relatie tussen een collectie en een museum?

Stemmen uit de CIMAM-gemeenschap

Waarom zijn collecties integraal onderdeel van de identiteit, integriteit en publieke opdracht van een museum, en hoe verankeren ze de relatie met gemeenschappen en plaats?

Omdat collecties dienen als een bron van spirituele verankering voor burgers en lokale gemeenschappen, stellen ze mensen in staat hun waardigheid en menselijkheid te bewaren in hun dagelijkse leven en in tijden van crisis. Door collecties op te bouwen kunnen we de geschiedenissen en culturen van onze regio’s doorgeven aan toekomstige generaties, en zo begrip stimuleren van waar we vandaan komen, welke gemeenschap we zijn geworden en welke toekomst we zullen bouwen.

Wat zijn de ethische en bestuurlijke risico’s wanneer politieke autoriteiten proberen een museumcollectie te herverdelen of weg te nemen?

Publieke collecties worden gefinancierd met belastingsgeld en publieke middelen van burgers; ze behoren dus toe aan de burgers, niet aan politieke autoriteiten. Wanneer politieke autoriteiten de collectie van een museum herverdelen of verwijderen, is dat een machtsmisbruik en een aanval op de soevereiniteit van de burger, en een daad die haaks staat op de democratie. Er bestaat bovendien een uiterst ernstig risico dat burgers en lokale gemeenschappen zo van hun geschiedenis en cultuur worden beroofd, met verlies van cultureel identiteit en burgerlijke trots als gevolg.

Shihoko Iida
Onafhankelijk curator
Head of Curatorial, Aichi Triennale 2025
Nagoya, Aichi, Japan

Waarom zijn collecties integraal onderdeel van de identiteit, integriteit en publieke opdracht van een museum, en hoe verankeren ze de relatie met gemeenschappen en plaats?

Collecties zijn archieven van talen, herinneringen, materiële cultuur en mensen. De objecten erin creëren cultureel erfgoed als materiële getuigen van voorbijgaande tijden, die alle mogelijke toekomsten in zich dragen. Ze zijn onschatbare schatten – zoals de werken die nog steeds verdwenen zijn sinds de diefstal in het Louvre – die op het moment van hun ontstaan hedendaagse kunst en cultuur waren. Het zijn subjecten, personages, gesprekspartners en metgezellen om mee te dwalen en te verwonderen. Ze zijn zelfs in staat pijn van koloniale onrechtvaardigheid te verzachten en te transformeren, als kennis tussen geografische gebieden en generaties.

Wat zijn de ethische en bestuurlijke risico’s wanneer politieke autoriteiten proberen een museumcollectie te herverdelen of weg te nemen?

In alle politieke systemen geven collecties blijk van een begrip van de wereld dat de werkelijkheid zelf serieuzer neemt dan de interpretaties die erop worden opgelegd, zei curator en directeur Annaliese Mayer-Meintschel van de Staatliche Kunstsammlungen Dresden in 1984, tijdens de repressieve eenpartijstaat van het staats-socialisme in Oost-Duitsland. Collecties zijn het ruggengraat, het onderbewuste, de meervoudige werkelijkheden, de toekomsten van de samenleving… Ze aan de hedendaagse toegang van iedereen onttrekken, is als het sluiten van een openbare bibliotheek.

Doreen Mende
Curator, schrijver en publiek onderzoeker
Berlijn, Duitsland

Waarom zijn collecties integraal onderdeel van de identiteit, integriteit en publieke opdracht van een museum, en hoe verankeren ze de relatie met gemeenschappen en plaats?

Verzamelen is een situatieve praktijk: ze is afhankelijk van een plaats en een context, zoals botanische soorten. Hun DNA verandert van plek tot plek, net als dat van de mensen die hen ondersteunen. Collecties zijn allemaal verschillend omdat ze reageren op verschillende vragen en hun geschiedenissen verstrengeld zijn met de manieren waarop ze zijn opgebouwd – volkomen eigenzinnig. Op het meest oppervlakkige of praktische niveau zijn ze bedacht in functie van de omstandigheden die een museumgebouw kan bieden. Op het diepste niveau weerspiegelt een collectie de historische condities van productie en de narratieven die de cultuur van een bepaalde plaats structureren. Anders denken betekent de productiviteit van een stad als cultureel veld veronachtzamen en haar samenhang als gemeenschap ontkennen.

Wat zijn de ethische en bestuurlijke risico’s wanneer politieke autoriteiten proberen een museumcollectie te herverdelen of weg te nemen?

Het is niet eens een risico: het is een catastrofe. De toebehorigheid van een collectie in vraag stellen, betekent het museum als instelling in vraag stellen – een instelling die een gevolg is van een gemeenschap. Musea zijn machines die de definities van een samenleving vormgeven. Een collectie verwijderen betekent dat sociale pact vernietigen dat cultuur op zichzelf constitueert. In een regio die doorheen de geschiedenis uiterst gevoelig is voor koloniale processen, is het van het grootste belang te erkennen dat het herverdelen van een collectie echo’s oproept van lang vervlogen tijden van Europees extractivisme.

Manuel Segade
Directeur
Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía
Madrid, Spanje

Waarom zijn collecties integraal onderdeel van de identiteit, integriteit en publieke opdracht van een museum, en hoe verankeren ze de relatie met gemeenschappen en plaats?

Een collectie is vitaal voor een museum – een rhizoom dat via curatoriële en educatieve logica’s verbindingen legt en bijdraagt aan kunst en geschiedenis, maar vooral aan cultuur, samenleving en denken. Een collectie verplaatsen, herverdelen of belemmeren, is deze draden doorknippen, waardoor de integriteit van het museum en zijn relatie met de gemeenschappen, publieken en geschiedenissen die het vertegenwoordigt, wordt ondermijnd. Dergelijke acties dreigen zorg te vervangen door controle, en eroderen de ethische fundamenten van zorg, toegang en gedeeld cultureel geheugen.

Shruti Ramlingaiah
Curator, onderzoeker
Mumbai, India

Waarom zijn collecties integraal onderdeel van de identiteit, integriteit en publieke opdracht van een museum, en hoe verankeren ze de relatie met gemeenschappen en plaats?

De collectie van een museum is zijn ziel en zijn geheugen. Deaccessioneren is een deel van zijn identiteit amputeren onder de illusie van vooruitgang. De geschiedenis toont dat elke zuivering die voortkomt uit een verschuiving in curatorieel perspectief, kunsthistorische waardering of de politieke waan van de dag eindigt in spijt en dure hersteloperaties. Diezelfde blindheid stuurt nu het idee van de Vlaamse overheid om de collecties van M HKA en S.M.A.K. te laten samensmelten: het zou onderscheiden stemmen oplossen in één smaakloze brij. Een museum dat zijn eigen verleden vergeet, heeft zichzelf eigenlijk al gedeaccessioneerd.

Frank Lubbers
Emeritus curator en museumdirecteur
Gent, België

Waarom zijn collecties integraal onderdeel van de identiteit, integriteit en publieke opdracht van een museum, en hoe verankeren ze de relatie met gemeenschappen en plaats?

M HKA, geheugen en het wereldwijde herkomstdebat

Een museum leeft via zijn collectie, niet via zijn muren. Werken dragen geheugen, betekenis en leven in zich – of het publiek ze nu ziet of niet. Denk aan Lascaux: millennia lang afgesloten, en toch volledig levend dankzij zijn schilderingen. In de hedendaagse kunst zijn de kunstenaars zelf de eerste en belangrijkste morele stakeholders: hun autoriteit over hun werk blijft bestaan, ongeacht of de stukken zijn aangekocht, geschonken of verworven door een museum. De collectie van M HKA is geworteld in Antwerpen en zijn kunstenaarsgemeenschap – het meest treffend belichaamd door Gordon Matta-Clarks Office Baroque (1977), dat letterlijk door alle vijf verdiepingen van een gebouw sneed. Deze radicale ingreep, tegelijk verankerd in de stad en universeel resonant, legde de symbolische en praktische basis voor het museum: een instelling die onlosmakelijk verbonden is met zowel haar lokale civiele context als de experimentele energie van de kunstenaars die ze ondersteunt. De beslissing van Vlaams minister van Cultuur Caroline Gennez om de collectie naar Gent te verhuizen, kondigt een radicale herorganisatie van het museale landschap in Vlaanderen aan – een hertekening die dreigt de M HKA-collectie los te snijden van haar civiele, historische en culturele context, en zo het leven van zowel de kunst als de gemeenschappen waaruit ze is voortgekomen te verarmen. Zoals het debat over Afrikaans erfgoed laat zien, kan een museum pas echt leven wanneer collecties en plaats samen beschermd worden.

Barbara Vanderlinden
Curator en kunsthistoricus
Helsinki, Finland

Waarom zijn collecties integraal onderdeel van de identiteit, integriteit en publieke opdracht van een museum, en hoe verankeren ze de relatie met gemeenschappen en plaats?

Vanuit een Angolees perspectief is de collectie van een museum niet louter een verzameling objecten – het is het levende geheugen van een volk, een spiegel van onze veerkracht, creativiteit en meervoudigheid. In een land dat zijn culturele instellingen nog steeds heropbouwt na jaren van conflict – van een bevrijdingsoorlog gevolgd door twee burgeroorlogen – verankeren collecties musea in continuïteit en verbondenheid. Ze geven vorm aan verhalen die anders zouden kunnen verdwijnen, en verankeren elk museum in zijn gemeenschap en territorium. Een collectie wegnemen is die vitale verbinding tussen kunst, mensen en plaats doorsnijden – het is de dialoog uitwissen waarlangs cultuur zichzelf heelt en vernieuwt.

Wat zijn de ethische en bestuurlijke risico’s wanneer politieke autoriteiten proberen een museumcollectie te herverdelen of weg te nemen?

Wanneer politieke autoriteiten zich met collecties bemoeien, zijn de ethische en bestuurlijke risico’s diepgaand. Uit de Angolese ervaring tijdens de koloniale periode weten we hoe kwetsbaar cultureel erfgoed wordt wanneer macht belangrijker wordt dan zorg en verantwoordelijkheid. De herverdeling of verwijdering van een museumcollectie ondermijnt de institutionele onafhankelijkheid, verzwakt het publieke vertrouwen en dreigt geheugen in propaganda te veranderen. Het transformeert het museum van een civiele ruimte voor reflectie in een instrument van controle. Echte culturele governance moet collecties beschermen als collectief bezit – voorbij politieke cycli – en ervoor zorgen dat ze vrij, toegankelijk en verantwoordelijkheid verschuldigd blijven aan de gemeenschappen die ze vertegenwoordigen.

Dominick A Maia Tanner
Curator
Luanda, Angola

Waarom zijn collecties integraal onderdeel van de identiteit, integriteit en publieke opdracht van een museum, en hoe verankeren ze de relatie met gemeenschappen en plaats?

Musea zijn contextgebonden en transgenerationele projecten. De collectie is het platform dat gesprekken mogelijk maakt tussen wie ons is voorgegaan en wie in de toekomst zal komen, wie dat ook zijn en welke taal ze ook zullen spreken. Ze is de primaire bron van activiteit in het museum. Collecties helpen gemeenschappen en individuen in de Geschiedenis te schrijven, maar ook in geschiedenissen en verhalen – op een kritische manier. Zonder collectie is er geen museum. Wanneer een collectie wordt verwijderd of verplaatst, verliest een gemeenschap deze vorm van gedeeld geheugen, dat zich ontvouwt en bestaat in de ruimte via kunstwerken.

Pedro de Llano Neira
Universiteit van Santiago de Compostela
Santiago de Compostela, Spanje

Waarom zijn collecties integraal onderdeel van de identiteit, integriteit en publieke opdracht van een museum, en hoe verankeren ze de relatie met gemeenschappen en plaats?

Collecties zijn de collectieve stemmen en de ziel van mensen – hun geschiedenis en de culturen die ze vertegenwoordigen – permanent in bewaring gegeven aan een museum. Via het beheer en behoud van zijn collecties maakt het museum duurzame dialogen mogelijk tussen gemeenschappen, zowel lokaal als internationaal, via tentoonstellingen, bruiklenen, publieksprogramma’s (on- en offline), publicaties en meer.

Wanneer deze collecties uit een museum worden verwijderd, bestaat er een groot risico dat de vertegenwoordiging van deze stemmen in publieke instellingen afneemt. Zo dreigt de kans verloren te gaan dat musea en collecties kunnen functioneren als constante en veilige ontmoetingsruimtes die voor iedereen toegankelijk zijn, en worden mogelijkheden beperkt om verschillende generaties te verbinden en opnieuw te verbinden met hun geschiedenis en cultuur.

Aprille P. Tijam
Associate Director and Head of Exhibitions and Collections
Ayala Museum
Makati City, Filipijnen

Waarom zijn collecties integraal onderdeel van de identiteit, integriteit en publieke opdracht van een museum, en hoe verankeren ze de relatie met gemeenschappen en plaats?

Collecties zijn de drijvende kracht achter de identiteit van musea en hun gemeenschappen. Individueel en collectief beantwoorden de werken waaruit ze bestaan aan een missie die is gedefinieerd door degenen die het museum vormen. De collectie versterkt de boodschap die elke instelling uitdraagt in de gemeenschap die haar ontvangt, en bouwt een emotionele band op van cultureel behoren en onvervangbaar collectief geheugen, opgebouwd doorheen de tijd, generatie na generatie.

De medewerkers van het MSSA, een kunstmuseum dat de Chileense civiel-militaire staatsgreep en twintig lange jaren van ballingschap overleefde, betuigen hun solidariteit met het team van M HKA en roepen de verantwoordelijken op niet autoritair in te grijpen en de eenheid en ondeelbaarheid van zijn collectie te beschermen.

María José Lemaitre
Directeur

Caroll Yasky
Curator en hoofd collectie

Museo de la Solidaridad Salvador Allende
Santiago, Chili

Waarom zijn collecties integraal onderdeel van de identiteit, integriteit en publieke opdracht van een museum, en hoe verankeren ze de relatie met gemeenschappen en plaats?

Via de collectie is het museum intrinsiek verbonden met de geschiedenis van zijn regio en zijn publiek. Net als het museum zelf is de collectie altijd geworteld in een specifieke tijd en plaats, en weerspiegelt ze de geschiedenis, waarden en interesses van die specifieke regio. Niet alleen de professionele kennis van de instelling is gekoppeld aan de collecties, de collecties kunnen ook worden gezien als een weerspiegeling van het geheugen van de lokale gemeenschap, die door nieuwe generaties bezoekers moet worden verzorgd en opnieuw geïnterpreteerd.

Wat zijn de ethische en bestuurlijke risico’s wanneer politieke autoriteiten proberen een museumcollectie te herverdelen of weg te nemen?

Wanneer politieke autoriteiten de collectie van een museum verwijderen of herverdelen, verbreken ze een vitale link met het cultureel erfgoed van een regio. Musea worden begrepen als instellingen die hun gemeenschappen dienen, en collecties staan centraal in die opdracht. In een nieuwe context rijzen kritische vragen: tot wie spreekt de collectie in deze nieuwe context? Hoe wordt haar waarde opnieuw gedefinieerd? Dergelijke acties dreigen de integriteit van het museum te ondermijnen, het publieke vertrouwen te eroderen en het ethische beheer van cultureel geheugen te verstoren.

Saara Hacklin
Hoofdcurator Collecties (PhD)
KIASMA
Museum of Contemporary Art
Finnish National Gallery
Helsinki, Finland

Waarom zijn collecties integraal onderdeel van de identiteit, integriteit en publieke opdracht van een museum, en hoe verankeren ze de relatie met gemeenschappen en plaats?

Collecties zijn de bewijsbasis en het sociaal contract van het museum met het publiek. Ze verankeren onderzoek en kennisproductie in een specifieke plaats, ondersteunen intergenerationeel geheugen en stellen gemeenschappen in staat narratieven te toetsen aan objecten en tijd. Een collectie verwijderen of herverdelen is een schending van fiduciaire verantwoordelijkheid, verzwakt ‘arm’s-length’ governance en schaadt culturele rechten. Het verstikt curatoriële onafhankelijkheid, verstoort onderzoeksprioriteiten en beperkt toegang. Dergelijke inmenging is in tegenspraak met ICOM-principes van permanentie, zorg, interpretatie en publieke dienstverlening. Antwerpen is een waarschuwing, geen uitzondering. De collectie van M HKA moet in publiek vertrouwen blijven: intact, gecatalogiseerd, toegankelijk en rechtmatig bestuurd voor de burgers van vandaag en voor wie nog geboren moet worden.

John Kenneth Paranada
Curator of Art and Climate Change
Sainsbury Centre
University of East Anglia
Norwich, VK

Waarom zijn collecties integraal onderdeel van de identiteit, integriteit en publieke opdracht van een museum, en hoe verankeren ze de relatie met gemeenschappen en plaats?

Een museum is een echokamer die de ongelijke, fragiele en vaak ongemakkelijke verhalen vasthoudt die gemeenschappen proberen zichtbaar te houden.

Collecties beschermen is daarom een ethische verplichting: het pleit voor continuïteit, verantwoordelijkheid en het recht van het publiek om zich te herinneren, te bevragen en anders te durven voorstellen.

Amanda Ariawan
Curator | kunstschrijver
Indonesië

Help ons collecties en de integriteit van musea wereldwijd te beschermen door andere gevallen hier te melden:
https://cimam.org/museum-watch/contribute-musuem-watch/