“Ruimte Morguen was een plek waar kunst en samenleving elkaar uitdagen”
Met de archiefpresentatie Tegen de onmacht van de kunst blikt het M HKA terug op de bijzondere geschiedenis van Ruimte Morguen, de alternatieve kunstruimte die in de jaren ’80 door Marc Schepers en Leen Derks werd opgericht. In een uitgebreid interview deelt Schepers zijn visie op veertig jaar experiment, samenwerking en maatschappelijk engagement.
Hoe zijn de eerste projecten van Morguen ontstaan?
“We – ikzelf, mijn toenmalige partner Leen Derks en Luc Tuymans – deelden aan het einde van de jaren ’70 een belangstelling voor antropologie en etnografie. We waren gefascineerd door de manier waarop deze humane wetenschappen de relatie tussen de maatschappij en het vormgeven van elementen in de maatschappij onderzoeken. Onze interesse ging in het bijzonder uit naar volkskunst, maar ook naar andere vormen van creativiteit waar vooral fotografie een grote rol in speelde. (…) Toen zijn we met het project begonnen.”
Wat betekenden die projecten voor jullie kijk op kunst?
“Ik heb mij altijd argwanend verzet tegen mensen die cultuur uitsluitend beschouwen als datgene wat ze in musea en galerieën te zien krijgen. Als je je verdiept in antropologie en etnografie ontdek je dat alles cultuur is.”
Hoe belangrijk was de invloed van tijdschriften zoals Volksfoto?
“Wat mij aantrok in het tijdschrift is dat zij iets naar voor brachten dat wijst op die andere creativiteit waar ik het over had. (…) Er bestaat een traditie rond arbeiderscultuur en volkscultuur, maar wat betekent dat concreet?”
“Iedereen is creatief, alles kan kunst zijn”
Marc Schepers
En waar komt de naam ‘Morguen’ vandaan?
“Enerzijds verwijst de naam naar de morgue, de plek waar het kadaver getoond (‘tentoongesteld’) en geïdentificeerd wordt. Daarnaast refereert de naam naar ‘morgen’ en het toekomstgerichte denken van de avant-garde.”
Waarom noemden jullie een reeks tentoonstellingen Het Onding Kunst?
“Iedereen is creatief, alles kan kunst zijn en als kunst misbruikt kan worden. Neem nu het werk van Wilchar. Dat werk is het gevolg van de holocaust. Kunst als gevolg van de holocaust is niet sacraal.”
Jullie kregen ook internationale reacties?
“Er werd een oproep gelanceerd, die in verschillende talen verspreid werd, en kunstenaars ertoe aanspoorde om een tentoonstellingsvoorstel in te dienen. Internationaal hebben we reactie gekregen van kunstenaars zoals Pierre Antoine, Didier Bay en François Elie. Daarnaast hebben Connie Fitzsimons en Bruce Meisner uit Los Angeles deelgenomen.”
In 1987 verhuisden jullie naar de Waalse Kaai. Wat betekende die stap?
“We waren gevestigd in Borgerhout, in een zijstraat van een zijstraat. We hadden niet veel bezoek, maar er waren wel mensen die heel specifiek voor ons naar Antwerpen kwamen. (…) Met de verhuis kwamen we letterlijk tussen de grote musea en galeries te staan. Toch bleef Ruimte Morguen een laboratorium, een plek voor experiment.”
Ruimte Morguen werkte ook veel buiten de muren van de tentoonstellingsruimte. Waarom?
“De stedelijke context en de daarmee verbonden sociale ruimte was erg belangrijk voor ons. (…) Antwerpen was op dat moment nog een open stad. Ruimte Morguen is ontstaan omdat er in Borgerhout veel leegstand was. Ik heb toen een pand gevraagd aan de gemeente. Zij hebben een sleutelbos op tafel gelegd met de boodschap dat ik er één mocht uitkiezen. Het was een serieuze start om iets te doen en maakte heel veel mogelijk.”
“Ik heb mij altijd verzet tegen mensen die cultuur beschouwen als datgene wat ze in musea en galerieën te zien krijgen”
Marc Schepers
Wat betekende de Venstergalerie op Linkeroever?
“Ik zie de Venstergalerie als een soort quasi-object. Het is geen ruimte die verslag brengt over iets, maar een machine waarmee je iets in beweging brengt. Het brengt een kettingreactie op gang die een relatie laat ontstaan tussen de deelnemende bewoners die niet in tijd beperkt is, en ook identiteitsvormend is.”
Hoe kijk je vandaag terug op Ruimte Morguen?
“Een sociaal-artistiek project is meestal eenmalig en in tijd beperkt. Dat was hier niet het geval. (…) Voor mij was het altijd een plek waar kunst en samenleving elkaar uitdagen.”
Lees het volledige interview in de bezoekersbrochure van Tegen de onmacht van de kunst. Een keuze uit het archief van Ruimte Morguen (20.09.2025 – 11.01.2026) en ontdek de tentoonstelling in het M HKA.
