Naar een volwaardige infrastructuur voor het M HKA

Deze tijdlijn schetst de institutionele en beleidsmatige ontwikkeling van het infrastructuurtraject voor het M HKA over een periode van meer dan vijftien jaar, van de eerste beleidsverkenningen in 2011 tot de stand van het dossier tot in 2026.

Het vertrekpunt is de Cultuurbeleidsnota van toenmalig Vlaams minister van Cultuur, Joke Schauvliege, waarin onder meer werd aangedrongen op een grondige evaluatie van de bestaande museuminfrastructuur.

Dit overzicht toont hoe het infrastructuurtraject voor het M HKA langlopend, gefaseerd en beleidsmatig ingebed was, en hoe het museum over meerdere legislaturen systematisch heeft gewerkt aan de voorbereiding van een toekomstgerichte infrastructuur.

2011

• Vlaams Bouwmeester Peter Swinnen baseert zich op de beleidsnota Cultuur van minister Schauvliege om het idee te lanceren van een onderzoek waarbij de infrastructuur van het M HKA wordt geëvalueerd en een conceptueel kader wordt uitgezet voor de infrastructuur van hedendaagse kunstmusea. Dit zal de volgende jaren worden uitgeschreven en gerealiseerd: ‘Het M HKA beschikt over gebouwen die door de Vlaamse Gemeenschap ter beschikking worden gesteld en met de steun van de Vlaamse Gemeenschap werden verworven. Ook hier dringt zich een evaluatie van de bestaande infrastructuur op.’
• Het M HKA, dat in 2004-2005 nog zowel beleidsplannen voor het Kunstendecreet als voor het Erfgoeddecreet indiende, mag nu enkel op het Erfgoeddecreet indienen. Een wijziging op initiatief van de voorzitter van de parlementaire Commissie voor Cultuur, Jeugd, Sport en Media, Danny Vandenbossche, om de subsidieplanlast van S.M.A.K. te verminderen.
• Het nieuwe beleidsplan 2012-2016 wordt door diverse interne werkgroepen voorbereid tot een breed gedragen document. Het M HKA baseert zich daarbij op de missie zoals in het regeerakkoord aangegeven en door minister Schauvliege geëxpliciteerd in haar beleidsnota Cultuur van 2009: ‘Ik wil voldoende middelen ter beschikking stellen om de werking van de eigen instellingen van de Vlaamse Gemeenschap te optimaliseren.(…) Het M HKA wens ik verder te stimuleren om naar 2020 toe een sterk internationaal profiel en een voortrekkersrol in eigen land uit te bouwen in afstemming en samenwerking met het SMAK en andere hedendaagse kunstcollecties. (…) Het Museum voor Hedendaagse Kunst Antwerpen (M HKA) werd door de Vlaamse Gemeenschap opgericht om de hedendaagse beeldende kunsten door de organisatie van tentoonstellingen en de opbouw van een eigen vaste museale collectie te promoten..’
• Het M HKA vraagt een minimale doorgroei in werkingsmiddelen om de werkbaarheid te verhogen en de nodige expertise te kunnen uitbouwen, en een verhoging van het aankoopbudget. De internationale visitatiecommissie bezoekt het M HKA gedurende twee dagen en bespreekt het beleidsplan.
• Het M HKA start met de ontwikkeling van de content management software ‘Ensembles’, die nieuwe mogelijkheden voor museaal onderzoek en de collectiewerking biedt en die de instelling in staat zal stellen om de werking inhoudelijk sterker te omkaderen en te bemiddelen.
• Het aankoopbeleid wordt van €150.000 naar nul gebracht.

Zie ook Jaarverslag M HKA 2011

2012

• De planning wordt geheroriënteerd nadat blijkt dat zelfs de minimale vragen uit het beleidsplan 2012-2016 niet positief beantwoord worden. De inleiding in het jaarverslag stelt: ‘M HKA zoekt naar oplossingen om vanuit deze situatie zijn door zijn overheid aangereikte missie verder waar te maken, met name ‘het uitdragen van cultuurvorming via tentoonstellingen en de uitbouw van een eigen collectie’, en ‘het versterken van een internationaal profiel en een voortrekkersrol in eigen land’. M HKA dient deze verwachtingen waar te maken in een klimaat waarbij van overheidswege maar een beperkte aandacht te merken is voor de museumfuncties, en waarbij in het publieke veld geen onderscheid wordt gemaakt tussen musea en kunst- en cultuurhallen. De waardering wordt daarbij vooral getoetst aan het publiekssucces, het gevoel van actualiteitswaarde binnen het veld en de lokale media-aandacht voor tentoonstellingen.’
• Het aankoopbudget wordt van nul opnieuw op €100.000 gebracht.

Zie ook Jaarverslag M HKA 2012

2013

• De collectiefocus van het voorbije decennium met een systematische inventarisering en uitbouw van de collectie krijgt een voorlopige conclusie door de ambitieuze nieuwe collectiecatalogus ‘Het karakter van een collectie’. De kerncollectie is nu helder bepaald. Het profiel is lokaal verankerd, maar reikt bewust globaal naar diverse kunsttradities met Eurazië als geografische focus. Het kan worden samengevat in drie woorden: ‘actie’ (in het verlengde van onder andere de happenings in Antwerpen in de jaren 1960), ‘beeld’ (vertrekkend van het beelddenken van kunstenaars zoals Luc Tuymans) en ‘maatschappij’ (met Luc Deleu als een Antwerps anker).
• Het musealiseringstraject van het voorbije decennium met een systematische uitbouw van de collectiewerking, krijgt zijn voorlopig beslag door een uitgewerkt collectiebeleidsplan.
• De volledige Adlib-catalogus met beeldende kunst gerelateerde boeken komt online op de M HKA-website, de kunstenaarsboeken krijgen een afzonderlijke en geprofessionaliseerde behoud- en beheeraanpak.
• Na zeven jaar werk kan het Panamarenkohuis in de Biekorfstraat, dat het M HKA ziet als het nulpunt van de collectie, worden opengesteld voor het publiek.
• Er wordt een managementteam geïnstalleerd om de organisatorische effectiviteit te bewaken en te verhogen.

Zie ook Jaarverslag M HKA 2013

2014

• Het onderzoek Componenten – Modellen – Scenario’s. Contouren voor een museum voor hedendaagse kunst, in opdracht van de Vlaams Bouwmeester door Labo A, wordt opgeleverd, samen met het hierbij aansluitend ontwerpend onderzoek Musea voor hedendaagse kunst in Vlaanderen. Hoe/wat/waar? De M HKA-casus, door 51N4E en Rebel. Het ambitieuze onderzoek ontwikkelt een componentenlogica als onderlegger om te komen tot specifiek samengestelde musea. De stuurgroep die de bouwmeester aan dit onderzoek heeft toegevoegd, geeft de voorkeur aan twee scenario’s (scenario ‘overzichtsmuseum’ en scenario ‘centraal onderzoeksdepot’) en stelt voor om een vervolgstudie op te starten. DCJM stelt dat deze vervolgstudie momenteel nog niet wenselijk is en dat het in eerste instantie aan vzw M HKA om een lange termijnvisie voorop te stellen.
• Minister van Cultuur Sven Gatz schrijft in zijn Beleidsnota Cultuur 2014-2019 over  het M HKA, dat hij het ziet als een ‘kerninstrument voor het beheer en onderzoek van het hedendaagse kunstpatrimonium van de Vlaamse Gemeenschap, met een museale toekomst, met een permanente collectie die de landelijke ontwikkelingen in hun internationaal perspectief toont, waarbij de dimensie van onderzoek en de archiefwerking in het bijzonder op het vlak van kunstenaarsarchieven een focus blijven en geïntensifieerd moeten worden’ Voor de instellingen van de Vlaamse Gemeenschap schrijft hij dat hij heldere ambitieniveaus wil, deze ‘zullen vervolgens de nodige infrastructurele, personele en financiële capaciteit krijgen om de ambities waar te maken’
• Er wordt structureel bezuinigd op personeelskosten om het geheel van de begroting beheersbaar te houden.
• M HKA vertaalt zijn jarenlange onderzoekstraject rond Panamarenko in de tentoonstelling ‘Panamarenko Universum’.

Zie ook Jaarverslag M HKA 2014

2015

• Op vraag van Vlaams minister van Cultuur Gatz spreekt het Bestuursorgaan van het M HKA zich uit over de conclusies van de stuurgroep van de Vlaams Bouwmeester: Vlaanderen heeft volwaardige musea nodig, een infrastructuurtraject is daarom cruciaal, het Bestuursorgaan vraagt concrete stappen.
• Op 18 juni verduidelijkt de minister naar het Bestuursorgaan zijn toekomstvisie omtrent het M HKA en vraagt hij het M HKA bijkomend onderzoek. Zijn uitgangspunten zijn: geen dubbelscenario, het depot moet niet noodzakelijk bij het museum gesitueerd zijn; geen overzichtsmuseum, maar een museum (als sociale plek) met een permanente collectiepresentatie van sleutelwerken én met een tijdelijke exporuimte; hierbij afstemmen met Mu.ZEE als complementaire toonplek voor hedendaagse kunst; M HKA als kerninstrument voor beheer en onderzoek van het hedendaags kunstpatrimonium van de Vlaamse Gemeenschap en voor kunstenaarsarchieven; uitklaren van een samenwerkingsmodel met het KMSKA, Mu.ZEE, Argos en het Fotomuseum.
• De lopende beheersovereenkomst wordt verlengd tot 2018.
• De tussentijdse evaluatie van de beheersovereenkomst door de administratie is zeer positief. Waar er tekorten worden vastgesteld, zijn deze vaak verbonden met een te beperkte capaciteit. Ook uit de zelfevaluatie door het M HKA blijkt dat de meeste actiepunten van de beheersovereenkomst reeds werden aangepakt.
• Op vraag van minister Gatz schrijft M HKA een Beleidsvoorbereidend onderzoek toekomstige werking M HKA. Het gunt de opdracht aan TouchTime i.s.m. IDEA Consult met als doel om een beeld te krijgen van de ambities van het M HKA als Vlaamse instelling en van de verhouding ervan tot de rest van het landschap, en in het bijzonder tot het Fotomuseum, Argos, Mu.ZEE en KMSKA.
• Er wordt een planningsinstrument voor projectwerkgroepen ontwikkeld en geïmplementeerd
• M HKA rondt de inventarisering af van het Panamarenko-archief dat kon worden verworven via het topstukken- en sleutelwerkendecreet.
• M HKA start een ambitieus vijfjarig FWO-project rond Allan Sekula in samenwerking met het Lieven Gevaert centrum van de Universiteit Leuven.

Zie ook Jaarverslag M HKA 2015

2016

• Het ‘Beleidsvoorbereidend onderzoek toekomstige werking M HKA’ wordt 25 januari besproken op het Bestuursorgaan , en er wordt een fase 3 voorgesteld waarvan de neerslag de vorm zal hebben van een voorstel tot tender voor het door de minister toegezegde technisch vooronderzoek. Als voorkeurscenario binnen een veldbreed organisatiemodel wordt geopteerd voor een ‘Tatemodel’, met een fusie tussen M HKA en Mu.ZEE als respectievelijk een Tate International en Tate Brittain, met KMSKA als een National Gallery en SMAK als een stand alone museum, een vrije speler.
• De Studieopdracht voor onderzoek naar Infrastructurele noden van een Toekomstig Vlaams Hedendaags Kunstmuseum wordt uitgeschreven door het Facilitair Bedrijf en toegewezen aan de tijdelijke handelsvennootschap import.export Architecture/Anteagroup/Rebel, met als inzet naar een programma van eisen voor een volwaardige museuminfrastructuur en een zoektocht naar een locatie met bouwrecht. De stad Antwerpen beperkt daarbij een longlist van mogelijke locaties voor het nieuw museum die ze maakte voorafgaandelijk tot 4 locaties, waarvan 3 op het Zuid.
• Het eigenaarsonderhoud van het gebouw gaat naar FoCI, het Fonds voor Culturele Infrastructuur van de Vlaamse Gemeenschap. Het M HKA wordt zo ontlast van een taak die geen kerntaak van de instelling is.
• Parallel aan de externe onderzoekstrajecten naar een toekomst voor het M HKA, rondt het museum een intern traject af, met als basisvraag wat niet mogelijk is in de huidige infrastructuur. Het antwoord is drieledig: een vaste collectie-opstelling, een volwaardig bezoekersonthaal, en een museaal tijdsgevoel.
• Axel Vervoordt verklaart zich bereid om mee over deze problematiek na te denken en betrekt de Japanse architect Tatsuro Miki. De uitkomst hiervan wordt als project ingediend en aanvaard door het ‘Vlaamse Meesters’ programma van Toerisme Vlaanderen, minister Gatz kent vervolgens matched funding toe.
• De Bestuursorgaan beslist om prioriteit te geven aan de ontwikkeling van het Vlaamse beeldende kunstarchief, in het verlengde van de beslissing van minister Gatz om deze voor de kunstendeelsector ontbrekende functie toe te wijzen aan M HKA dat zich daar op gericht had.
• M HKA rondt een visienota af rond museaal onderzoek waarin dit wordt vergeleken met forensisch onderzoek, dienstbaar en complementair aan andere vormen van onderzoek.

Zie ook Jaarverslag M HKA 2016

2017

• De Studieopdracht voor onderzoek naar Infrastructurele noden van een Toekomstig Vlaams Hedendaags Kunstmuseum wordt in mei neergelegd bij minister Gatz. Uit de studie komen twee van de vier sites als beste opties naar boven: M HKA/Zuiderpershuis en Zuidersluis/Hof van Beroep. Er werd in 2017 geen eindbeslissing bereikt.
• Op 27 april heropent het M HKA de deuren na intense verbouwingswerken, gefinancierd met middelen van Toerisme Vlaanderen, met matched funding van de minister van Cultuur; deze werken zijn een oefening voor de nieuwbouw die in het vooruitzicht is gesteld. Zowel Axel Vervoordt als Tatsuro Miki.werken gratis, teken- en organisatiecapaciteit wordt waar gevraagd door Vervoordt geleverd aan kostprijs volgens het open boek-principe, de werken worden toegewezen aan derden na publieke uitschrijving. De bibliotheek en leeszaal wordt ingang van het museum. De linkervleugel wordt een gratis toegankelijke collectievleugel, met een gecomprimeerde vaste opstelling. In de rechtervleugel wordt een volledige infrastructuur gerealiseerd voor het geplande Centrum Kunstarchieven Vlaanderen
• Als eerste opmaat naar het CKV realiseert M HKA een white paper met externe begeleiding en met peterschap van het Letterenhuis en het Architectuurarchief Vlaanderen, met een hypothese over operationele resultaten, getoetst aan het veld.
• In februari wordt een addendum bij de beheersovereenkomst van 2012 ondertekend waarbij het M HKA enkele bijkomende inhaalbewegingen op zich neemt.
• In het nieuwe cultureel erfgoeddecreet van 27 februari wordt een nieuwe categorie bij de erfgoedinstellingen ingevoerd: Cultureel-erfgoedinstellingen, waarbij de internationale horizon centraal staat, gelijkgesteld aan een excellentieniveau. De eigen instellingen van de Vlaamse Gemeenschap, het M HKA en het KMSKA, worden per overgangsmaatregel in het decreet geoormerkt als Cultureel-erfgoedinstelling.
• Het Bestuursorgaan keurt een Visietekst beleidsplan goed met zowel structurele uitdagingen, een situering van M HKA als strategische inhoudelijke lijnen voor de internationale positionering. Er worden drie grote structurele uitdagingen gezien tegenover het decretale kader: M HKA is een erfgoedkunsteninstelling, ze is ingedeeld als Cultureel-erfgoedinstelling, en ze is een eigen instelling van Vlaanderen.
• Aangezien het KMSKA nog een buitendienst van de administratie is, is M HKA de enige instelling die deze decretale ronde ingaat als Cultureel-erfgoedinstelling . Er is echter (nog) geen procedure hiervoor voorzien. M HKA verliest de advisering door een internationale visitatiecommissie die er tot nu was, en vindt geen plaats om de strategische ontwikkelingsvisie op internationaal niveau te argumenteren.
• M HKA dient de modellen in te vullen voor het bekomen van een werkingssubsidie voor de functies van een collectiebeherende organisatie (gericht op de evaluatie van de werking van musea op regionaal en landelijk niveau). Daardoor verliest M HKA de advisering via een visitatiecommissie zoals het eerder als eigen instelling had en zoals ook voorzien voor de kunsteninstellingen in het Kunstendecreet.
• M HKA krijgt laattijdig uitsluitsel over welke documenten het moet indienen. Het doet zoals gevraagd een afzonderlijke aanvraag voor de dienstverlenende rol van CKV. Het vraagt externe ondersteuning om te komen tot een beleidsplan voor M HKA dat kan worden omgeslagen in de modellen van het KIOSK-systeem van DCJM.
• M HKA stelt een relatief beperkte groeivraag voor van minder dan 10% voor optimalisering van de huidige werking, een vraag die in grote lijnen overeenkomt met de niet gehonoreerde vraag in 2011 aan minister Schauvliege.
• De HR-werking wordt versterkt.

Zie ook Jaarverslag M HKA 2017

2018

• De Vlaamse Regering lanceert het traject voor een nieuw “Vlaams Museum voor Hedendaagse Kunst” dat de opvolginstelling van het M HKA wordt. De Vlaamse Regering bevestigt haar principiële goedkeuring voor de locatiekeuze van de site Zuidersluis/Hof van Beroep in Antwerpen voor de bouw ervan. Ze geeft de opdracht aan minister Sven Gatz om in overleg met de Stad Antwerpen de overdracht van de grond van deze site van de stad naar de Vlaamse overheid uit te werken. De Vlaamse Regering geeft haar goedkeuring voor de keuze van de Open Oproep voor de aanstelling van een ontwerpteam voor dit nieuwe museum en mandateert minister Sven Gatz om van start te gaan met de procedure, ze geeft hem opdracht om een definitief projectdossier en projectbudget op te maken.
• M HKA zet zich instellingsbreed in om het Programma van Eisen scherp te stellen en betrekt daarbij ook externe partijen.
• Ondanks het feit dat de beoordeling niet op een geëigende wijze gebeurde, beslist het Bestuursorgaan deze zaak niet aanhangig te maken bij de Raad van State om de andere erfgoedbeslissingen niet te hypothekeren. Wel vraagt het Bestuursorgaan om de procedure te herzien met respect voor het specifieke statuut van het M HKA.
• M HKA krijgt een bescheiden verhoging van de toelage die gelijk is aan de gemiddelde subsidieverhoging van de landelijke musea (in het aanvankelijk gecommuniceerde bedrag was een indexsprong meegenomen).
• Op 1 oktober keurt het Bestuursorgaan de oriënteringsnota Horizon M HKA op nieuwe locatie goed, omdat er ook in deze vroege fase van het lopend gebouwtraject al nood is aan een heldere institutionele horizon. De oriënteringsnota zal ook gebruikt worden als referentiekader in de uitrol van concrete beleidslijnen vanaf nu.
• Het Centrum Kunstarchieven Vlaanderen wordt voorbereid, in uitvoering van het beleid van de minister van cultuur en kaderend in het institutioneel meerjarentraject in anticipatie op de uitdagingen van een nieuwe infrastructuur. Het dossier wordt positief beoordeeld. Het M HKA krijgt hier van de minister een jaarlijks startbedrag voor van €200.000. Omdat dit bedrag de start van CKV niet mogelijk maakt, beslist het Bestuursorgaan van het M HKA bijkomende middelen te alloceren.
• Op 17 december geeft het Bestuursorgaan een principieel akkoord met een kaderovereenkomst voor structurele samenwerking tussen het M HKA en Villanella, met tijdelijke verhuis van de filmmuseale functie naar De Studio, met het oog op een latere terugkeer ervan naar de nieuwe infrastructuur als deel van de forumwerking.
• M HKA verwelkomt in 2018 onder de onafhankelijke bestuurders twee internationale topfiguren, Eugene Tan, CEO van de National Gallery van Singapore, en Vasif Kortun, oprivhter van SALT in Istanbul.
• In december 2018 wordt de nieuwe beheersovereenkomst tussen de Vlaamse Gemeenschap en het M HKA ondertekend over de werking van het M HKA en van het Centrum Kunstarchieven Vlaanderen (CKV). Daarbij worden voor het eerst alle elementen van de relatie tussen het M HKA en haar voogdijoverheid samengebracht. De overeenkomst voorziet een halfjaarlijks overleg tussen de voogdijminister, de secretaris-generaal van DCJM, de voorzitter en de algemeen directeur van het M HKA met het oog op het institutioneel transitietraject.
• Het vijfjarige Europese samenwerkingsproject The Uses of Art van de museumconfederatie L’Internationale wordt afgesloten en een nieuw vierjarig traject Our Many Europes (OME) wordt opgestart. De jury kent hieraan een evaluatiescore toe van 95 op 100, de hoogste score binnen dit meest ambitieuze culturele EU-programma.
• De eigen basisregistratie van het M HKA wordt uitgebreid met de registratie per object van standplaatswijzigingen, interne en externe tentoonstellingen, en langdurige en tijdelijke bruiklenen.
• Er wordt gestart met een herziening van het arbeidsreglement en met een traject voor herziening functiebeschrijvingen. Er wordt een collectieve arbeidsduurvermindering voor alle medewerkers ingevoerd, een uitbreiding van de glijdende uren, een verhoging van de maaltijdcheques naar €8 per gewerkte dag en een policy voor telewerk. Er komt een maandelijks overleg met een vertegenwoordiging van medewerkers uit de verschillende afdelingen rond organisatiecultuur.

Zie ook Jaarverslag M HKA 2018

2019

• Op 1 januari start het Centrum Kunstarchieven Vlaanderen (CKV), als doorgroei van de archief- en informatiegedreven werking waar M HKA al meer dan een decennium op focust. CKV krijgt een startsubsidie van €200.000.
• In januari wordt de Open Oproep gelanceerd voor de nieuwbouw. Het programma is op vier componenten gestoeld: een tentoonstellingscomponent, een collectiecomponent, een onderzoekscomponent, en een evenementiële forumfunctie een derde ruimte voor de brede maatschappij wil zijn.
• In mei worden de vijf architectuurformaties bekend aan wie een schetsontwerp wordt gevraagd.
• De verhoging van de toelage wordt ongedaan gemaakt door een Vlaamse bezuinigingsronde.
• De kritische kanttekeningen van de directie omtrent de procedure worden in juni formeel bevestigd door de evaluatie die stelt: “De procedure voor de beoordeling van de aanvraag van werkingssubsidies voor de reeds bestaande cultureel-erfgoedinstelling was onvoldoende aangepast aan de specificiteit van dit type organisatie. Deze procedure zou best in zijn geheel herdacht worden. Ook het feit dat sommige organisaties een sterke band hebben met de Vlaamse Gemeenschap is daarbij een aandachtspunt.”
• In april vraagt minister Gatz het M HKA om de oriënteringsnota over de toekomstige instellingwerking die het Bestuursorgaan hem had gestuurd uit te werken tot een projectplan en een structuur met een toekomstige beleidsvisie, beleidsplan en (later) een businessplan.
• In oktober keurt het Bestuursorgaan dit projectplan goed, een ‘Routeplan 2020-2027’, geschreven in samenwerking met Rossinant. Voor vier strategische ontwikkelingsvelden worden in 15 deeltrajecten de diverse stappen beschreven om binnen het tijdsbestek voorafgaand aan de heropening te kunnen transformeren tot een instelling die de nieuwe infrastructuur kan bespelen en die beantwoordt aan het verwachtingspatroon voor Cultureel-erfgoedinstellingen. Dit Routeplan wordt overgemaakt aan de nieuwe voogdijminister, Jan Jambon.
• Er wordt een eerste stap gezet in expertise-opbouw naar het nieuwe museum toe door de verhuis van de filmmuseale werking naar de grass roots-ecologie van De Studio. Het M HKA ziet in het nieuwe museum de filmmuseale werking als de ruggengraat voor de verbrede evenementiële werking in de Forumcomponent. De overeenkomst met De Studio betreft ook deze hele toekomstige werking.
• Binnen dezelfde ontwikkelingsperspectief beslist het Bestuursorgaan over te gaan tot de aanwerving van een geassocieerd directeur, zodat de algemeen directeur kan focussen op het instellings- en infrastructuurtraject. Uiteindelijk is het de senior curator van het M HKA, Nav Haq, die verantwoordelijk wordt voor het artistieke programma. Hij wordt in mandaatfunctie aangesteld.
• Het M HKA vraagt het Nederlandse bureau RaadSaam een analyse over noodzakelijke en wenselijke inhaalbewegingen op vlak van de museale werking. Uit dat onderzoek komt naar voren dat er voor behoud en beheer minstens 10 extra mensen nodig zijn om optimaal werk te kunnen leveren.
• Er wordt gestart met een onthaalbeleid en met een eerste ‘analyse van de psychosociale risico’s’ met ondersteuning van Mensura.

Zie ook Jaarverslag M HKA 2019

2020

• In februari slaagt de gunningscommissie van de architectuurwedstrijd er niet in een volgende stap te zetten. In maart beslist het beleid om de procedure stop te zetten. Als reden hiervoor wordt op de site van de Vlaams Bouwmeester gegeven dat de opdrachtgever tot de vaststelling is gekomen dat sinds de start van de Open Oproep het ambitieniveau van de studieopdracht is geëvolueerd, waarmee ook onzekerheid is ontstaan over de werkelijke budgettaire impact van het project. ‘Daarnaast vragen ook de architecturale ontwikkeling van Antwerpen Nieuw Zuid en nieuwe inzichten omtrent bebouwing op de kaaien om herziening van de huidige projectdefinitie.’
• De minister-president vraagt op 8 april aan het M HKA om een businessplan op te stellen voor de werking van het toekomstige museum. Dit businessplan wordt in de zomer van 2020 afgerond, mede dankzij pro bono-ondersteuning van het adviesbureau McKinsey & Company. Het voorziet voor de continue werking na de transitieperiode een businessmodel met een inbreng van de Vlaamse Gemeenschap die lager ligt dan het M HKA in 2025 ontving. Dit businessplan wordt op 5 oktober goedgekeurd door het Bestuursorgaan.
• Dit businessplan zal samen met het aangepast ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) waartoe de stad Antwerpen zich engageert, dient om een doorstart mogelijk te maken. In december laat het kabinet weten dat er opnieuw operationele stappen worden ondernomen.
• De verhoging van de toelage van 2019 wordt ongedaan gemaakt door een bezuinigingsronde aan het begin van de nieuwe legislatuur.
• Covid bepaalt zoals overal de agenda. Omdat de musea in Vlaanderen hun belang beargumenteren als kwalitatieve uitbreiding van de publieke ruimte, en dit praktisch vertalen in een 7-puntenplan, later een 10-puntenplan, kunnen de musea tijdens de lockdowns snel heropenen. Het M HKA en de leden van de Art Circle spelen een proactieve rol bij het ijveren daarvoor. Dit betekent wel een voortdurend herdenken, herplannen en aanpassen. Het M HKA besteedt veel aandacht aan zijn ecosysteem, met name door projecten die vertrekken van opdrachten aan kunstenaars.
• De actualisering van het arbeidsreglement wordt afgerond en de functiebeschrijvingen worden herzien.
• De resultaten van de psychosociale risico-analyse worden omgezet in de opmaak en uitwerking van een organisatiebreed actieplan psychosociale risico’s. Er wordt ingezet op interne communicatie, wat door Covid des te urgenter is.

Zie ook Jaarverslag M HKA 2020

2021

• In Vlaanderen kunnen de musea openblijven, in tegensteling tot veel buitenlandse musea. Er gaat verder aandacht naar het lokale ecosysteem, met name via De Stadscollectie die in 2020 en 2021 volledig op jonge kunstenaars uit het Antwerpse wordt gericht en uitgebreid wordt getoond.
• De Strategische Visienota Cultureel Erfgoed stelt een ‘specifieke ondersteuning en permanente afstemming’ in het vooruitzicht: ‘De Vlaamse overheid beheert zelf een aantal musea, waaronder Mu.ZEE, het Kasteel van Gaasbeek, het Roger Raveelmuseum, KMSKA en M HKA. Met hen is er een bijzondere band. Bovendien zijn KMSKA en M HKA omwille van hun internationale reikwijdte en schaalgrootte aangeduid als cultureel-erfgoedinstelling. Om hun werking verder te verrijken en verdiepen, is er nood aan een specifieke ondersteuning en permanente afstemming. Daarom houd ik de huidige ondersteuningsmethodiek tegen het licht. Van KMSKA en M HKA verwacht ik dat ze een voortrekkersrol blijven opnemen binnen het Vlaams cultureel-erfgoedlandschap en volop inzetten op samenwerken en netwerken.’
• De Vlaamse minister-president beslist om over te gaan tot een nieuwe architectuurwedstrijd. Mede op suggestie van het M HKA zal worden gewerkt met een bouwteamformule
• Voor het institutionele ontwikkelingstraject worden twee stappen gezet, voorzien in de fasering van dat routeplan. Een onderzoek naar constituente werking leidt tot een visienota in een samenwerking tussen een collegawerkgroep binnen het M HKA en de onderzoeksgroep CCCQ van de Universiteit Antwerpen, en er wordt een omstandig nieuw Collectiebeleidsplan geschreven.
• Het nieuwe arbeidsreglement wordt ingevoerd en praktisch uitgevoerd, de functiebeschrijvingen worden goedgekeurd en er wordt gestart met de uitwerking van een waarderingscyclus.

Zie ook Jaarverslag M HKA 2022

2022

• Covid werkt na.
• Het M HKA geeft begin 2022 een voorzet voor het Programma van Eisen en werkt vijf krimpscenario’s uit. DCJM wordt penvoerder voor een vernieuwde projectdefinitie.
• Gezien de uitdagende financiële situatie worden de werkingsambities strikt beperkt door het Bestuursorgaan, de trajecten in het Routeplan worden on hold gezet, ook dat van constituente werking.
• Het kabinet deelt met het M HKA de concluderende samenvatting van een onderzoek door IDEA Consult in opdracht van DCJM over ‘samenwerkingsopportuniteiten’ tussen de eigen instellingen, met als inzet efficiëntiewinst, met drie scenario’s: afzonderlijke musea met een gemeenschappelijk servicecentrum, twee musea onder één juridische structuur, of één museum. Het beleid wil voor het tweede gaan maar uit de analyse van een oefening blijkt deze winst miniem. Daarenboven zijn het M HKA en het KMSKA fundamenteel andere instellingen die anders functioneren.
• Het mandaat van Nav Haq als geassocieerd directeur, verantwoordelijk voor het artistieke programma, wordt na een gunstige evaluatie vernieuwd voor een periode van 4 jaar.
• De directie legt op het Bestuursorgaan van 28 maart de nota ‘Governance uitdagingen M HKA’ voor. Ze geeft een analyse over 20 jaar: elk regeerakkoord besteedt specifieke aandacht aan de grote Vlaamse culturele instellingen zoals het M HKA. De beleidspraktijk stemt niet helemaal overeen met de intenties van het beleidskader. Het M HKA staat voor diverse uitdagingen. Er is ook een bestuurlijke oplossing nodig. Het Bestuursorgaan onderschrijft de nota en vraagt de Vlaamse Gemeenschap, als inrichtende overheid van het M HKA, om een concreet meerjarenplan van aanpak.
• Er wordt een functieclassificatiemodel opgemaakt om te kunnen komen tot functieweging.
• Er wordt gestart met een leiderschapstraject voor alle leidinggevenden en de curatoren, met een visie die start van coachend leidinggeven.

Zie ook Jaarverslag M HKA 2022

2023

• Er wordt een halfjaarlijks structureel overleg opgestart met departement CJM.
• Het infrastructuurtraject wordt doorgestart.
• Er komt een addendum aan de beheersovereenkomst met akkoord voor aanwerving van twee transitiecoördinatoren, een voor het infrastructuurtraject, een voor het instellingstraject.
• De tweede architectuurwedstrijd wordt internationaal gepubliceerd.
• Het Bestuursorgaan neemt contact met de minister-president omdat de brede waaier van structurele meerkosten sinds de laatste indienronde de werkbaarheid bedreigen en omwille van de noodzaak om reeds enkele elementen van het routeplan in werking te stellen, omdat anders de haalbaarheid ervan naar de opening van de nieuwe infrastructuur toe in het gedrang komt.
• Het traject voor leidinggevenden, gestoeld op een visie van coachend leidinggeven, wordt verdergezet.
• De filmmuseale werking van De Cinema wordt extern geëvalueerd, dit is meteen ook de aanzet voor een heronderhandeling van de kaderovereenkomst tussen het M HKA en De Studio.
• Op het structureel overleg tussen M HKA en DCJM van 7.12.2023 vraagt het M HKA of het mogelijk is om voor elk type instelling van de zeer diverse eigen instellingen een andere commissie samen te stellen. Voor een Cultureel-erfgoedinstelling is een heel andere expertise nodig dan instellingen die in een landelijk perspectief zitten. Per Cultureel-erfgoedinstelling ligt dit dan ook nog eens anders. Het M HKA geeft de bedenking mee dat minstens voor elk van de twee eigen erfgoedinstellingen een afzonderlijke visitatiecommissie wordt voorzien, zoals in het kunstendecreet het geval is, in het geval van het M HKA gericht op een internationaal hedendaagse kunstmuseum. Het departement beaamt dat er iets valt te zeggen voor verschillende commissies, maar dat dit verder bekeken moet worden.
• De jaaractieplancyclus wordt opnieuw ingevoerd als basis voor teamgesprekken binnen het kader van een jaarlijkse waarderingscyclus die zowel individuele als teamgesprekken zal bevatten. Zowel de leidinggevenden als de medewerkers krijgen hiervoor een opleiding door een externe consultant. Er worden handboeken opgemaakt voor leidinggevenden en medewerkers. Er wordt een opleidingsplan ingevoerd.
• De deontologische code wordt herijkt tot een ethische code in een participatief traject.

Zie ook Jaarverslag M HKA 2023

2024

• De toelage wordt verhoogd met €1,6 mio, waarvan €800.000 om diverse over de jaren toegenomen structurele meerkosten op te vangen en zo de werking van de instelling verder te garanderen, daarnaast wordt €200.000 voorzien voor een uitbouw van het Centrum voor Kunstarchieven Vlaanderen en €600.000 voor een eerste transitiestap naar digitalisering.
• DCJM stelt twee transitiecoördinatoren aan met het oog op het nieuwbouwtraject, respectievelijk voor het infrastructuurtraject en voor het instellingstransitietraject dat in co-creatie tussen DCJM en M HKA zal worden gerealiseerd.
• Het institutioneel transitietraject wordt opgestart.
• Het digitaliseringstraject wordt opgestart en het ermee samengaand contenttraject aangezet (opschonen instellingsarchief, mappenstructuur, imageserver en audiovisueel archief, actualisering collectiewaarderingsoefening op kunstenaarsniveau, aanzet taxonomie van deelcollecties inhoudelijke benaderingen, start proefonderzoeken).
• De stad Antwerpen start de RUP-procedure door voor het Hof van Beroep.
• Op 23 en 24 september gaat de gunningscommissie door voor de tweede architectuurwedstrijd.
• De beslissings-en overlegstructuren worden verhelderd via een nota, met tevens opname van een organisatieplan voor het transitietraject naar de nieuwbouw, er is een verdere uitrol waarderingscyclus en het traject functieclassificatie en -weging, er is de opstart van een interactief personeelsoverleg.

Zie ook Jaarverslag M HKA 2024

2025

• Vlaams minister van Cultuur, Caroline Gennez, stelt namens de Vlaamse Regering de architecten van de nieuwbouw van het nieuwe M HKA voor aan de pers op 26 februari. De Vlaamse Regering heeft het Belgische kantoor Bovenbouw Architectuur en het Zwitserse architectenbureau Christ & Gantenbein aangesteld als ontwerpteam voor het ambitieuze nieuwbouwproject van het M HKA.
• 25 september: Stuurgroep Infrastructuurtraject: Stuurgroep met als doel de bevestiging van het nieuwe gereduceerde Programma van Eisen voor de heropstart van het ontwerpteam. De stuurgroep wordt enkele dagen voordien geannuleerd door het kabinet. Hierdoor kan de timing van begin oktober voor de heropstart van het ontwerpteam niet worden gehaald. Er wordt geen nieuwe stuurgroep ingepland.
• 3 oktober: de Vlaamse Regering keurt de stopzetting van het infrastructuurtraject voor het M HKA goed.

Leeswijzer

Deze chronologie biedt een opsomming van publiek traceerbare beleids- en organisatorische stappen met betrekking tot de ontwikkeling van een toekomstgerichte infrastructuur voor het M HKA. De items zijn geordend per jaar en bevatten uitsluitend feiten en concrete verwijzingen naar documenten of besluiten. Interpretaties, evaluaties of beleidsanalyses uit de oorspronkelijke bronnen zijn expliciet als zodanig gelabeld en worden in aparte contextmerken geplaatst. Bronverwijzingen (indien vermeld in de oorspronkelijke tijdlijn) zijn zoveel mogelijk gehandhaafd. Waar geen externe link beschikbaar is, is de aanduiding “bron: M HKA” gebruikt.